Niedziele przygotowawcze przed Wielkim Postem.
Ustanowienie niedziel przygotowawczych jest starochrześcijańską tradycją. Każda z tych niedziel ma swoją nazwę w zależności od ewangelii czytanej podczas św. Liturgii w daną niedzielę. Są to niedziele: o Celniku i Faryzeuszu, o Synu Marnotrawnym, Niedziela Mięsopustna i Niedziela Seropustna.
Niedziela o Celniku i Faryzeuszu
Poczynając od pierwszej niedzieli przygotowawczej na jutrzni rozbrzmiewa stichera "Dawco życia, otwórz mi bramę pokuty..." ("Pokajanija otwierzi mi dwieri, Ziznodawcze") oraz psalm 136 mówiący o tęsknocie za utraconą Ojczyzną "Nad rzekami Babilonu" ("Na riekach wawiłonskich"). Podczas św. Liturgii czytana jest Ewangelia, w której przytacza się przypowieść o Celniku i Faryzeuszu (Łk 18,10-14). Na przykładzie dwóch ludzi i dwu różnych postaw Cerkiew wskazuje, że pokora jest milsza Bogu niż pycha, a prawdziwa skrucha wielkiego grzesznika wartościowsza jest, niż duma fałszywego sprawiedliwego.
Niedziela o Synu Marnotrawnym
W drugą niedzielę przygotowawczą Cerkiew przytacza w niedzielnej Ewangelii (Łk 15,11-32) przypowieść o synu marnotrawnym. Mowa jest w niej o synu, który nierozważnie i samowolnie opuścił dom rodzinny i żyjąc w grzechu roztrwonił należną mu część majątku. Kiedy poznał biedę i poniżenie - postanowił wrócić i przeprosić ojca - uradowany ojciec przyjął go i przywrócił do pierwotnych łask. Przypowieść ta poucza, że prawdziwe i godne, życie możliwe jest tylko z Bogiem, oraz, że miłosierny Bóg gotów jest przyjąć z powrotem każdego skruszonego grzesznika.
Niedziela Mięsopustna (o Sądzie Ostatecznym)
Nazwa "mięsopustna" pochodzi od zakazu spożywania mięsa poczynając od tego dnia. Określenie "Niedziela o Sądzie Ostatecznym" wskazuje na Ewangelię o Sądzie nad żywymi i umarłymi. W przeddzień, w sobotę mięsopustną, Cerkiew zanosi modlitwy za zmarłych, zwłaszcza tych, którzy odeszli nagle, bez skruchy. Tym samym Cerkiew przypomina nam o obowiązku pamiętania o wszystkich zmarłych oraz o tym, że nieznane są okoliczności, czas i nasz los po śmierci. Bóg mimo, iż jest nieskończenie Dobry i Miłosierny, jest także sprawiedliwym Sędzią, który oceni życie każdego człowieka, pobłogosławi tych, którzy żyli pobożnie oraz potępi grzeszników. Tym samym Cerkiew wzywa ludzi do skruchy w obliczu niechybnej śmierci oraz do wypełnienia Bożych przykazań.
Niedziela Seropustna
Jest to ostatnia przygotowawcza niedziela zwana Niedzielą Przebaczenia Win. W tym dniu Cerkiew wspomina wygnanie naszych prarodziców z raju, aby utratę rajskiej szczęśliwości uczynić przedmiotem skruchy i łez. Przykład Adama i Ewy ukazuje zgubne skutki nieposłuszeństwa oraz wszelkiego grzechu i pokutę, jako jedyną drogę uniknięcia gniewu i sądu Bożego. W niedzielnej Ewangelii (Mt 6,14-21) przytoczone są słowa Jezusa Chrystusa wzywające wiernych do wzajemnego przebaczenia grzechów, aby w oczekiwaniu na Boże przebaczenie odwzajemnić się wielkodusznością wobec naszych bliźnich. Po wieczornym nabożeństwie istnieje starożytny zwyczaj wzajemnego wybaczania grzechów. Niedzielny wieczór zwany jest zagowienijem, wstępem do postu i należy spędzić go jako początek Wielkiego Postu, w modlitwie i wstrzemięźliwości.
Niniejszy tekst jest fragmentem książki "Nauka o nabożeństwach prawosławnych" ks. Konstantego Bondaruka. Została ona wydana przez diecezję białostocko-gdańską w 1987 r.