Prawosławie, ortodoksja (gr. orthodoxía ‘prawidłowy kult’, ‘prawidłowa wiara’), chrześcijaństwo wschodnie charakteryzujące się ciągłością tradycji od czasów apostolskich. Początki Kościoła prawosławnego sięgają czasów apostolskich i pierwszych gmin chrześcijańskich. Po śmierci Jezusa apostołowie mieszkali i nauczali w Jerozolimie, a później w Judei i Samarii, zaś samego określenia „chrześcijanie" jako nazwy dla wyznawców Chrystusa użyto w Antiochii (Dz 11, 26), z której również wyruszyły pierwsze chrześcijańskie misje, w tym misje św. Pawia. Zgodnie z chrześcijańską tradycją jeszcze w czasach apostolskich misjonarze zanieśli Dobrą Nowinę niemal do wszystkich zakątków cesarstwa rzymskiego, a także do Indii (św. Tomasz), na Krym (św. Andrzej), na półwysep Arabski (św. Bartłomiej), do Persji (św. Juda Tadeusz) i Etiopii (św. Maciej). Do połowy III w. liczba chrześcijan na Wschodzie i Zachodzie wzrosła na tyle, że według cesarzy rzymskich stanowiło to realne zagrożenie dla struktury państwa i dawało powody do masowych prześladowań chrześcijan. W roku 313, kiedy to, na mocy edyktu podpisanego przez cesarzy Konstantyna religii. Od tego momentu rozpoczyna się systematyczne określanie doktryny i zasad organizacji Kościoła. Powszechny Kościół Prawosławny uznaje postanowienia siedmiu powszechnych soborów, które wypowiadały się w sprawach wiary i które formułowały dogmaty prawd wiary chrześcijańskiej.
W pierwszym tysiącleciu chrześcijaństwa ukształtował się system pięciu patriarchatów Rzym, Konstantynopol, Aleksandria, Antiochia, Jerozolima. W roku 1054, ze względów dogmatycznych, nastąpił rozłam (schizma) miedzy patriarchatami Konstantynopolskim, Aleksandryjskim, Antiocheńskim i Jerozolimskim a patriarchatem Rzymskim. Od tego momentu możemy mówić o zupełnie odrębnych kościołach: prawosławnym i katolickim.
Istotną i charakterystyczną cechą ustroju zewnętrznego Kościoła Prawosławnego jest jego autokefalia (gr. autós 'sam', kephale 'głowa'). Autokefalia (samodzielność) to pełna niezależność kościoła lokalnego, jako jednostki odrębnej, która wchodzi w skład całego Kościoła Powszechnego, spojonego wspólną wiarą. Kościół Prawosławny składa się z Kościołów krajowych rozproszonych po całym świecie. Kościół Prawosławny to poszczególne narody, mające swą niezależność, samodzielność. Różnią się te Kościoły między sobą obrzędami kościelnymi oraz lokalnymi zwyczajami.Niezależność każdego Kościoła autokefalicznego wyraża się w niezależności hierarchii, prawodawstwa i sądownictwa danego Kościoła od innych Kościołów. Niezależność Kościoła to również odrębny ustrój wewnętrzny oraz zachowanie lokalnych zwyczajów i obrzędów kościelnych.
Ważną cechą Kościoła Prawosławnego jest fakt, iż wszyscy biskupi są wobec siebie równi; metropolita czy patriarcha - to tylko primus interpares.
Kościoły autokefaliczne zachowują jedność z pozostałymi Kościołami miejscowymi, dzięki temu, że mają wspólne Wyznanie Wiary, opracowane przez Sobory Powszechne (uznane zarówno na Wschodzie jak i na Zachodzie - siedem Soborów Powszechnych i dziesięć lokalnych), zachowują sukcesję apostolską hierarchii, pozostają w związku dogmatycznym i kanonicznym.
Kościoły lokalne chcąc zachować jedność i kanoniczność nie mogą:
Jakie jednak warunki muszą być spełnione, by dany Kościół miejscowy mógł stać się autokefalicznym? Kościół miejscowy musi posiadać odpowiednią liczbę biskupów mających prawo samodzielnego i niezależnego wyboru oraz mianowania nowych biskupów. Zgodnie z postanowieniem I Soboru Powszechnego w akcie wyświęcania nowego biskupa powinno brać udział co najmniej trzech biskupów. Kościół lokalny musi zawierać się w granicach administracyjnych danego państwa. Mówi o tym kanon 17. IV Soboru Powszechnego.Kościół musi posiadać swoje szkoły teologiczne, monastery, a także otrzymać zgodę Kościoła macierzystego, z którego łona się wyodrębnił. Zgodę tę musi wyrazić sobór biskupów Kościoła macierzystego. Nie może nastąpić samowolne oderwanie się od hierarchicznej władzy kościoła macierzystego. Jednostronne proklamowanie autokefalii przez władzę świecką uznane będzie za akt niekanoniczny.Po uzyskaniu autokefalii Kościół zobowiązany jest nawiązać łączność z innymi Kościołami Autokefalicznymi Prawosławnymi w kwestiach dogmatycznych i kanonicznych oraz w sprawach dotyczących życia religijnego.
Należy jeszcze odróżniać autokefalię Kościoła od jego autonomii. Kościół autonomiczny bowiem nie tylko ograniczony jest kanonami podstawowymi, ale również musi uzyskać zgodę na swą działalność od Kościoła macierzystego oraz nie może wykraczać w swym ustawodawstwie, sądownictwie i administracji poza nadane mu przez Kościół macierzysty prawa.
Obecnie w prawosławiu istnieje 15 Kościołów autokefalicznych oraz 3 kościoły autonomiczne:
Prawosławne kościoły autokefaliczne dzisiaj
Prawosławne kościoły autonomiczne